Zaburzenia ze spektrum autyzmu – rola lekarza rodzinnego
Autism Spectrum Disorders – the role of a family physician
Marek Łabno1, Gabriela Bajor2, Julia Krupa-Zabiegała2
1. Centrum Zdrowia Rodziny RatMedica, Trzciana
2. Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum
Abstract: Background: This review article aims to present the current state of knowledge regarding the diagnosis, care and treatment of individuals with autism spectrum disorder (ASD), with particular focus on the role of family physicians in identifying symptoms and coordinating further management. Material and methods: The paper analyzes current diagnostic guidelines (DSM-5), screening recommendations, and scientific literature from 2023–2024 indexed in PubMed, emphasizing the importance of primary care in detecting and supporting individuals with ASD. Results: ASD is characterized by a broad spectrum of symptoms and social communication difficulties. Family physicians play a key role in early identification, screening implementation (e.g. M-CHAT), and referral to diagnostic teams. Nonpharmacological and pharmacological interventions (aripiprazole, risperidone) are discussed as part of supportive management. Conclusions: Effective care for individuals with ASD requires early diagnosis, interdisciplinary collaboration, and support from primary care providers. Ongoing education of general practitioners on autism-related screening and symptom recognition is necessary.
Streszczenie: Cel pracy: Celem niniejszej pracy przeglądowej jest przedstawienie aktualnego stanu wiedzy na temat diagnostyki, opieki i leczenia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD), ze szczególnym uwzględnieniem roli lekarza rodzinnego w rozpoznawaniu objawów i koordynacji dalszego postępowania. Materiał i metody: Przeanalizowano aktualne wytyczne diagnostyczne (DSM-5), zalecenia dotyczące badań przesiewowych oraz piśmiennictwo naukowe z lat 2023–2024 dostępne w bazie PubMed, koncentrując się na roli podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) w wykrywaniu i wspieraniu pacjentów z ASD. Wyniki: Zaburzenia ze spektrum autyzmu charakteryzują się dużą zmiennością objawów i nasileniem trudności w interakcjach społecznych. Rola lekarza POZ jest kluczowa w procesie wczesnej identyfikacji dzieci z podejrzeniem ASD, wdrażaniu badań przesiewowych (np. M-CHAT) oraz kierowaniu do zespołów diagnostycznych. Omówiono także możliwe interwencje niefarmakologiczne oraz leczenie objawowe zatwierdzonymi preparatami (arypiprazol, risperidon). Wnioski: Efektywna opieka nad pacjentami z ASD wymaga wczesnego rozpoznania, interdyscyplinarnej współpracy i odpowiedniego wsparcia ze strony lekarzy rodzinnych. Istnieje potrzeba dalszej edukacji lekarzy POZ w zakresie stosowania narzędzi przesiewowych i identyfikowania objawów spektrum autyzmu.
Keywords: autism, family physician, primary care diagnostics, screening tools, early intervention
Słowa klucze: autyzm, lekarz rodzinny, diagnostyka w POZ, badania przesiewowe, interwencja wczesna