Wiedza i kompetencje lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce w zakresie opieki nad pacjentami z podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi
Knowledge and competencies of primary care physicians in Poland in management of patients with elevated blood pressure
Adam Windak
Zakład Medycyny Rodzinnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum
Abstract: Introduction. Hypertension is a leading cardiovascular risk factor. Knowledge and competences of primary health care (PHC) doctors determine effectiveness of its management. Objectives. Aim of this study was to evaluate the knowledge and competences of Polish PHC physicians in diagnosis, assessment and treatment of patients with elevated blood pressure. Methods. A questionnaire including 30 multiple-choice questions and 8 written cases was developed to conduct a survey in a stratified sample of PHC physicians in Poland. The cases differed with regard to the level of blood pressure, and the presence or absence of other cardiovascular risk factors. Physicians were choosing the best answer to each of the multiple-choice questions and writing their potential managerial decisions in the cases. Their responses were compared to recommendations given in the 2003 EHS/ESC hypertension guidelines. Results. 125 out of 192 invited physicians (65%) participated in the study. The respondents answered correctly 13.4±3.1 out of 30 multiple-choice questions, achieving the best results in area of treatment (61.2% correct answers), weaker in diagnosis (35.2%) and worst in tests ordering (31.8%). Women, physicians working in large cities and those with shorter professional experience scored significantly better than the others. The correct diagnosis of blood pressure level was confirmed in 54.8% of all cases assessed by the respondents. They also ordered 47.9% of the tests recommended by the guidelines. The average percentage of expected life style advice in all cases was 57.2%, while compliance with pharmacotherapy guidelines was judged to be 51%. Appearance of diabetes mellitus in a case description was associated with lower level of correct decisions in all fields of competence assessed. Practice localization in the bigger city and specialization in family medicine was associated with greater compliance to the guidelines in most of the areas, while age of the respondent had an opposite impact. Knowledge of the respondents was wider than their competence and both features positively correlated one with each other. Conclusions. PHC physicians have gaps in knowledge and competence, related to the management of patients with elevated blood pressure. Efforts are needed to implement effectively hypertension guidelines, with special focus on needs and expectations of older physicians, practicing outside big urban centres.
Streszczenie: Wprowadzenie. Nadciśnienie tętnicze jest jednym z głównych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Od wiedzy i kompetencji lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) zależy skuteczność jego zwalczania. Cele. Badanie miało na celu ocenę wiedzy i kompetencji lekarzy POZ w Polsce w zakresie rozpoznawania, oceny i leczenia pacjentów z podwyższonym ciśnieniem tętniczym. Metoda. Kwestionariusz, zawierający 30 pytań wielokrotnego wyboru i 8 opisów przypadków, został opracowany w celu przeprowadzenia badania na warstwowej próbie lekarzy POZ w Polsce. Przypadki różniły się wysokością ciśnienia tętniczego oraz obecnością lub brakiem innych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Lekarze wybierali najlepszą ich zdaniem odpowiedź na pytania testu oraz opisywali swoje potencjalne decyzje w zaprezentowanych przypadkach. Ich odpowiedzi były porównywane z rekomendacjami zawartymi w europejskich wytycznych postępowania w nadciśnieniu tętniczym z 2003 roku. Wyniki. 125 ze 192 zaproszonych lekarzy (65%) wzięło udział w badaniu. Respondenci odpowiedzieli prawidłowo na 13,4±3,1 z 30 pytań testu, osiągając najlepsze wyniki w obszarze leczenia (61,2% prawidłowych odpowiedzi), słabsze w zakresie rozpoznawania (35,2%) i najsłabsze w zakresie zlecania badań dodatkowych (31,8%). Kobiety, lekarze pracujący w dużych miastach oraz posiadający krótszy staż zawodowy odpowiadali istotnie lepiej niż pozostali. Prawidłowe rozpoznanie wysokości ciśnienia krwi potwierdzono w odniesieniu do 54,8% wszystkich przypadków, ocenianych przez respondentów. Zlecili oni także 47,9% badań dodatkowych, rekomendowanych przez wytyczne. Średni odsetek oczekiwanych porad odnośnie do stylu życia we wszystkich przypadkach wyniósł 57,2%, podczas gdy zgodność z wytycznymi decyzji w zakresie farmakoterapii oceniono na 51%. Pojawienie się w opisie przypadku cukrzycy powiązane było z niższym poziomem poprawności decyzji we wszystkich ocenianych obszarach kompetencji. Lokalizacja praktyki w dużym mieście i posiadanie specjalizacji w zakresie medycyny rodzinnej powiązane były z większą zgodnością decyzji z wytycznymi w większości ocenianych obszarów, podczas gdy związek z wiekiem respondenta był odwrotny. Wiedza respondentów była szersza niż ich kompetencje, a obie cechy były ze sobą pozytywnie powiązane. Wnioski. Polscy lekarze POZ mają luki w wiedzy i kompetencjach w zakresie postępowania z pacjentami z podwyższonym ciśnieniem tętniczym. Potrzebne są wysiłki dla efektywnej implementacji wytycznych postępowania w nadciśnieniu tętniczym, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb starszych lekarzy, praktykujących z dala od dużych miast.
(Probl Med Rodz 2017;1(52):66–72)
Keywords: hypertension, knowledge, competencies, primary care physicians, decision making
Słowa kluczowe: nadciśnienie, wiedza, kompetencje, lekarze podstawowej opieki zdrowotnej, podejmowanie decyzji